3. GÜRÜN'ÜN ERMENİ MANASTIRLARI

     Balyan şöyle diyor: "Aziz Toros manastırı, Gürün'ün Mancılık köyü yakınlarında, bir yaylada inşa edilmiştir. O, Sıvas ve Tokat'ın Aziz Nşan manastırlarıyla aynı döneme ait ve çok eski manastırlardandır", fakat Balyan söylediklerini kanıtlamıyor ve kanıt göstermiyor. Bunlar muhtemelen nesilden nesile aktarılarak bize erişen bilgiler. Manastırın dış avlusunun iki büyük kapısından kuzeye doğru bakanı şimdi çürümüştür. İç kısmı da acınacak durumdaydı, ancak, Milli Patrikane'nin girişimi ve Moskova'daki öksüzlere yardım kuruluşlarının masraflarıyla 1900 yılında bir öksüzler yurduna kavuştu. Manastır 20 kadar arsaya, iki bahçeye, bir değirmene ve 20 dönüm kadar da çayıra sahipti.

2. AZİZ AGOP MANASTIRI:

     Gürün'ün Darende kasabasına bir buçuk saat mesafedeki ermeni nüfuslu Aşot köyüne yakın eski bir manastır olup Aziz Hagop'un adını taşıyan manastır, çoktan işlevini yitirmiş manastırlar kervanına katılmıştır, ancak kutsal bir ziyaret yeri olarak uzun süre ziyaret edilmiş ve sevilmiştir. Bu, muhtemelen aynı adı taşıyan ve sözde Mancılık köyü yakınlarında bulunan başka bir manastırla karıştırılır, tabii eğer bu, küçük kiliselerinden ya da sahnlarından biri Aziz Hagop'un adını taşıyan Aziz Toros manastırının ta kendisi değilse...

     Ne yazık ki Sivas ilinin Gürün ilçesi manastırları hakkında daha detaylı bilgiler eksiktir. Göründüğü kadarıyla kalıcı hiçbir şeye sahip olmamışlar ve haklarında konuşulan keşişler olmamıştır.